Koronamowa, czyli neologizmy powstałe w 2020 r. w związku z pandemią. Słownik słów covidowych
98.jpg

Zastanawiasz się, jak koronawirus wpłynął na język polski? Zobacz neologizmy powstałe w 2020 r. w związku z pandemią oraz poznaj słownik słów covidowych.

Raport 100 najczęściej popełnianych błędów w Internecie w 2020 r. znajduje się pod tym adresem: http://bit.ly/bledy_2020
Wstęp

W językoznawstwie istnieje pojęcie językowego obrazu świata, które zakłada, że język zawiera zwerbalizowaną interpretację rzeczywistości. Doskonałym tego przykładem są neologizmy powstałe w 2020 r. w związku z pandemią koronawirusa. W tym roku raport postanowiliśmy wzbogacić o słowniczek obejmujący 15 neologizmów, które stanowią odbicie niewesołej rzeczywistości. Pokazują nastroje społeczne, postawy Polaków wobec pandemii, nazywają elementy nowej codzienności.

To niezwykle interesujące, jak bardzo koronawirus wpłynął na język polski i sposób mówienia o współczesnym świecie, dlatego przyjrzyjmy się bliżej temu zagadnieniu.

Metodologia

Zgromadzony materiał, który poddawać będziemy analizie, zaczerpnięty został z propozycji słów nadesłanych przez fanów profili Poprawna polszczyzna oraz Nadwyraz.com poprzez media społecznościowe: Facebook i Instagram. Następnie materiał poddano weryfikacji. W tym celu skorzystano z narzędzia do monitoringu Internetu SentiOne. Łączna liczba zbadanych pozycji to 698 737. Przeanalizowanych zostało 15 najczęściej pojawiających się haseł – neologizmów powstałych w 2020 r.

Źródła neologizmów

Główne źródła badanych neologizmów to: Twitter (36,2%), Facebook (26,3%), portale internetowe (17,2%), YouTube (9%) i Instagram (7,9%).

Koronamowa, czyli język pandemii

COVID-19, czyli koronawirus, to niestety jedno z najbardziej medialnych haseł roku 2020. Wraz z pandemią pojawiła się nowa rzeczywistość, dla której powstały odpowiednie określenia. Analizowane przykłady pojawiły się w radiu, telewizji i prasie, w Internecie, w slangu młodzieżowym, w codziennych rozmowach Polaków. Z pewnością słyszał je każdy z nas. Przejdźmy zatem do ich omówienia.

  • W zebranym materiale najczęściej powtarzał się przymiotnik utworzony od nazwy wirusa – covidowy (niemal 26%). Oczywiście odnosi się on do wszystkiego, co ma związek z koronawirusem – jego objawami czy specyfiką pracy medyków. Oto kilka przykładów użycia zaczerpniętych z artykułów internetowych: covidowy język, covidowe palce, covidowe dodatki, oddział covidowy.

  • Na drugim miejscu zestawienia znalazła się zgrabnie utworzona kontaminacja – plandemia (aż 19,44%). Wyraża ona sceptyczne postawy obywateli odnośnie do pandemii koronawirusa. Wielu Polaków jest przekonanych, że jest to działanie zaplanowane przez światowych hegemonów, aby osłabić gospodarkę wielu państw, zastraszyć czy zdziesiątkować ludzkość – a jest to element wielkiego planu. Niektórzy nawet podają w wątpliwość istnienie wirusa COVID-19.

  • Godziny dla seniorów (ponad 10%) nieodłącznie będą kojarzyć się ze sklepami, które od godziny 10.00 do 12.00 obsługiwały jedynie osoby powyżej 60. roku życia. Rząd wprowadził tego typu ograniczenia, aby najstarsi obywatele, będący w grupie największego ryzyka poważnego zachorowania na COVID-19, mogli odizolować się od dużych skupisk ludzi. Co ciekawe, na uwagę zasługuje rzeczownik senior. Wyparł on skutecznie określenia takie jak starsi ludzie, emeryci czy ludzie w podeszłym wieku. Słowo to ma rodowód łaciński, dosłownie znaczy ‘starszy’, a jednak ta obcość paradoksalnie sprawia wrażenie neutralności znaczeniowej (w ostatnich latach unika się słownictwa mogącego w jakikolwiek kogoś naznaczać, etykietować).

  • Uczniowie, początkowo zdezorientowani nagłym przejściem na zdalne nauczanie w marcu 2020 r., uznali, że mają koronaferie (niemal 6,5%). Ten zrost wyraża chaos w organizacji nauki na odległość w warunkach domowych. Nie każdy uczeń dysponował sprzętem komputerowym, a nauczyciele dopiero wdrażali się w użytkowanie platform komunikacyjno-edukacyjnych. Najmniej wytrwali w przezwyciężaniu problemów technicznych stwierdzili, że to ferie na czas pandemii.

  • Kolejnym neologizmem jest wyszczepić (nieco ponad 5%). Użycie przedrostka wy- jest innowacją, dlatego też tej formy nie znajdziemy w słownikach. Do niedawna wyrazy pochodne od czasownika szczepić brzmiały: wszczepić, zaszczepić, przeszczepić. Jednak nowa rzeczywistość wykreowała potrzebę nazwania rezultatu, celu, wyniku osiągniętego poprzez zaszczepienie całej grupy docelowej. Przedrostek wy- pełni podobną funkcję jak w czasownikach wypalić, wybudować, wyrosnąć.

  • Koronatime (prawie 4,5%) to hybryda językowa, której definicja mogłaby brzmieć ‘czas pandemii koronawirusa’. Słowo to w wersji anglojęzycznej – coronatime – pojawiło się również w piosenkach.

  • Ciekawym przykładem jest koronaświrus (ponad 4%) – to doskonały przykład na zabawę słowem. Jedna litera dodana do wyrazu koronawirus zmieniła kontekst i znaczenie. Mianem koronaświrusów zaczęto nazywać w sposób pogardliwy osoby popadające w panikę w związku z pandemią i zachowujące środki ostrożności w sposób przesadny. Koronaświrus może też być karykaturalną, prześmiewczą, alternatywną nazwą koronawirusa, co symbolizować może zachwianie dotychczasowego ładu na całym świecie.

  • Covidianie/kovidianie (nieco ponad 3%) to pogardliwe określenie osób przestrzegających obowiązku noszenia maseczki w przestrzeni publicznej, obawiających się o swoje zdrowie. Neologizm ten został utworzony przez sceptyków.

  • Koronakryzys (powyżej 3%) – pandemia znacząco osłabiła gospodarkę światową. Zamknięcie wielu obiektów turystycznych czy restauracyjnych przyczyniło się do poważnych strat finansowych, obniżenia jakości życia przedsiębiorców i ich pracowników oraz wzrostu poziomu bezrobocia. Wiele osób przechodzi także kryzys psychiczny.

  • Namordnik (ponad 2%) – szydercze określenie na maseczkę lub półprzyłbicę. Prawdopodobnie jest to zapożyczenie z rosyjskiego – namordnik oznacza ‘kaganiec’. Powstało od mało eleganckiego wyrażenia przyimkowego na mordę. Skojarzenie z kagańcem sugeruje zniewolenie społeczeństwa.

  • Koronaparty (ponad 2%) to kolejna hybryda językowa, określa imprezowanie w warunkach domowych, gdy kluby i inne lokale o charakterze rozrywkowym zostały zamknięte na skutek wprowadzonych przez rząd obostrzeń. Imprezy tego typu odbywają się online, z wykorzystaniem kamerek w komputerach, tabletach czy smartfonach.

  • Covidek/cowidek (ok. 2%) – zdrobnienie nazwy śmiercionośnego wirusa poprzez dodanie przyrostka -ek ma charakter żartobliwy. Może też wyrażać pobłażliwy stosunek osoby mówiącej do wirusa COVID-19. Imieniem Covidek nazwany został bohater komiksów popularnych na różnych portalach internetowych.

  • Covidiota/cowidiota (ok. 2%) – ta kontaminacja językowa krytykuje postawę lekceważącą wobec pandemii koronawirusa. Covidiotami nazywane są osoby nie tylko bagatelizujące zalecenia medyczne, ale też podważające istnienie COVID-19.

  • Antymaseczkowiec (ponad 1,6%) – neologizm ten nazywa osoby wyrażające swoją dezaprobatę wobec obowiązku noszenia maseczek ochronnych w przestrzeni publicznej.

  • Koronasceptyk (ponad 1,6%) – określenie osoby podającej w wątpliwość istnienie wirusa COVID-19, niechętnej do przestrzegania środków ostrożności. Zauważmy, że zostało utworzone w podobny sposób jak koronaferie czy koronaparty.

Wnioski

  • Jak widać, przeanalizowane słownictwo pokazuje przede wszystkim dwie skrajne postawy wobec wirusa COVID-19. Pogardliwe określenia dla osób poważnie traktujących zagrożenie epidemiczne tworzą sceptycy i wyznawcy teorii spiskowych, którzy przez drugą stronę są nazywani antymaseczkowcami czy koronasceptykami. Istnienie tych dwóch odmiennych stanowisk znajduje odzwierciedlenie we współczesnym języku.

  • Mimo naprawdę niewesołej sytuacji w kraju i na świecie Polacy często mówią o pandemii w sposób humorystyczny (koronaparty), a czasami zdrobniały (covidek). Nawet neologizmy mające obelżywy charakter zasługują na uwagę za sprawą sposobu ich utworzenia – koronaświrus czy covidiota to bardzo zgrabnie utworzone formacje łączące dwie podstawy słowotwórcze. Podobnie jest z nowym wyrazem plandemia.

  • Choć formalnie korona jest skróconą formą słowa koronawirus, zauważyć można, że zaczyna pełnić funkcję przedrostka: koronaferie, koronaparty, koronakryzys – tego typu neologizmy tworzone są seryjnie.

Bez wątpienia koronawirus zajmuje centralne miejsce w światowych mediach. Wraz z postępowaniem pandemii pojawiły się nowe elementy rzeczywistości, którym musiano nadać nazwy. Czy neologizmy te przetrwają? W zależności od tego, jak szybko świat poradzi sobie z kryzysem wywołanym pandemią, tak długo słownictwo to będzie funkcjonować.


Słowniczek

Antymaseczkowiec – osoba wyrażająca dezaprobatę wobec obowiązku noszenia maseczek ochronnych w przestrzeni publicznej.
Covidek/cowidek– zdrobniale o wirusie COVID-19. Covidek pojawia się w Internecie również jako bohater komiksów.
Covidianie/kovidianie – pogardliwie o osobach, które traktują poważnie zagrożenie epidemiczne i nie podają w wątpliwość istnienia pandemii koronawirusa.
Covidiota/cowidiota– obraźliwe określenie osoby lekceważącej pandemię COVID-19 i związane z nią zalecenia medyczne.
Covidowy – przymiotnik utworzony od nazwy wirusa COVID-19.
Godziny dla seniorów – godziny w przedziale 10.00–12.00, podczas których dokonać zakupów mogą jedynie osoby powyżej 60. roku życia.
Koronaferie– pojęcie wyrażające lekceważący stosunek uczniów do nauczania zdalnego, za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych.
Koronakryzys – kryzys związany z ograniczeniem działalności wielu sektorów gospodarki na całym świecie.
Koronaparty – impreza zorganizowana w domowych warunkach podczas pandemii koronawirusa, z wykorzystaniem kamerek internetowych.
Koronasceptyk – osoba o sceptycznym podejściu do pandemii COVID-19.
Koronaświrus – pogardliwie o osobie, która skrupulatnie przestrzega obostrzeń, stosuje środki bezpieczeństwa, a także obawia się o zdrowie i życie własne oraz swoich bliskich. W drugim znaczeniu – jest to prześmiewcza nazwa koronawirusa, która sugeruje, że pandemia zburzyła dotychczasowy ład na świecie.
Koronatime – czas pandemii koronawirusa.
Namordnik – szydercze określenie maseczki ochronnej lub półprzyłbicy; stworzone poprzez skojarzenie z kagańcem.
Plandemia– określenie sugerujące, jakoby pandemia koronawirusa była planem mającym osłabić gospodarkę, a także zmanipulować i zastraszyć ludzkość.
Wyszczepić – zaszczepić całą grupę docelową.

KORONAMOWA 2020, czyli neologizmy powstałe w czasie pandemii COVID-19

Organizatorzy: Nadwyraz.com, Polszczyzna.pl
Autorzy: Maciej Piotrowski, Krzysztof Kacprzykowski
Kontakt: maciek@nadwyraz.com, krzysztof@nadwyraz.com
Redakcja: Marika Naskręt, Tomasz Nowaczyk, Małgorzata Lach, Gabriela Lisowska
Projekt graficzny: Mateusz Olech
Partner technologiczny: Sentione.com


Copyright © Nadwyraz.com, Warszawa 2021

_article_author 

do góry
Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Sklep internetowy Shoplo.pl